Skip to content

E: `sandhi` Rules

· 9 min read

sandhi rules from Kaccāyana {12}-{51}

  • → = “becomes,” “changes into,” “results in.” ⎯ → ∅ = elision.
  • ∅ → = insertion.
  • / = “in the environment of.”
    • = meeting.
  • # = word boundary.
  • [] = optionality (only after symbols).
  • (V̆ ) = short vowel.
  • (V̄ ) = long vowel.
  • (C) = consonant.
  • (CC) = double consonant.

“vowel → (V̄ ) [usually] / __ vowel [same class]”

says that any vowel (vowel) in the environment before another vowel (/ __ vowel) of the same class is usually lengthened (→ (V̄ ) [usually]).

sutta rule before after
{12} Vowel → ∅ / __ vowel yassa+indriyāni yass’indriyāni samathaṅ’gatāni
hi+etaṁ no he’taṁ bhante
sametu+āyasmā sametā’yasmā saṁghena
{13} Vowel / __ dissimilar vowel, dissimilar vowel → ∅ cattāro+ime cattāro’me Bhikkhave dhammā
kinnu+imā+eva kinʼnu’mā’va samaṇiyo
(exception) pañca+indriyāni pañci’ndriyāni
(exception) tayo+assu taya’ssu dhammā jahitā bhavanti
{14} a or ā→∅ [occasionally] / __ i or ī,i or ī→e bandhussa+iva bandhusse’va samāgamo
{14} a or ā→∅ [occasionally] / __ u or ū,u or ū→o na+upeti saṅkhyaṁ • no’peti vedagū
(exception) yassa+indriyāni yassi’ndriyāni
(exception) tathā+upamaṁ tathū’pamaṁ dhammavaraṁ adesayi
{15} Vowel → ∅ [occasionally] / __ vowel, vowel → (V̄) saddhā+idha saddhī’dha vittaṁ purisassa seṭṭhaṁ
ca+ubhayaṁ anāgārehi •cū’bhayaṁ
(exception) pañcahi+upāli pañcahu’pāli aṅgehi samannāgato
(exception) natthi+aññaṁ kiñci nattha’ññaṁ kiñci
{16} Vowel (V̆) → (V̄) [occasionally] / __ vowel, vowel → ∅ kiṁsu+idha kiṁsū’dha vittaṁ purisassa seṭṭhaṁ
sādhu+iti sādhū’ti paṭissuṇitvā
(exception) iti+assa muhuttaṁ+api iti’ssa muhuttam’pi
{17} e[of me,te,ke,ye etc.]→y /__a followed by (CC) / __ vowel, vowel → ∅ te+assa tyā’ssa pahīnā honti
{17} e[of me,te,ke,ye etc.]→y / __ a followed by (C), a → (V̄) / __ vowel, vowel → ∅ me+ayaṁ adhigato kho • myā’yaṁ dhammo
te+ahaṁ yā’haṁ evaṁ vadeyyaṁ
(exception) ne+anāgatā ne’nāgatā
(exception) na+ettha iti ne’ttha
{18} o → v [occasionally] / __ dissimilar vowel kho+assa atha • khva’ssa
so+assa sva’ssa hoti
(exception) cattāro+ime cattāro’me bhikkhave dhammā
{18} u → v [occasionally] / __ dissimilar vowel bahu+ābādho bahvā’bādho
vatthu+ettha vatthve’ttha vihitaṁ niccaṁ
cakkhu+āpāthaṁ+āgacchati cakkhvā’pātha’māgacchati
(exception) kinnu+imā’va kinnumā’va samaṇiyo
{19} ti → c [occasionally], c → cc iti+etaṁ icce’taṁ kusalaṁ
iti+assa icca’ssa vacanīyaṁ
pati+uttaritvā paccu’ttaritvā
pati+āharati paccā’harati
(exception) iti+assa muhuttaṁ+api iti’ssa muhuttam’pi
{20} dh → d [occasionally] / after elision of a vowel (and dh → h) ekaṁ+idha+ahaṁ ekam’idā’haṁ Bhikkhave samayaṁ
sādhu sāhu dassanam’ariyānaṁ
(exception) idha+eva idh’eva (me) maraṇaṁ bhavissati
{21} i or ī → y [occasionally] / __ dissimilar vowel vutti+assa vuty’assa
vi+añjanaṁ vyañjanaṁ, byañjanaṁ
(exception) pañcahi+aṅgehi pañcah’aṅgehi samannāgato
{22} e [of eva after yathā, tathā] → ri [occasionally], preceding (V̄) → (V̆) yathā+eva yathariva vasudhātalañ’ca sabbaṁ
tathā+eva tathariva guṇavā supūjaniyo
(exception) yathā+eva yath’eva
{23} vowel → unchanged / __ (C) mano+pubbaṅgamā manopubbaṅgamā dhammā
pamādo+maccuno pamādo maccuno padaṁ
{24} vowel → unchanged [occasionally] / __ vowel ko+imaṁ ko imaṁ pathaviṁ vicessati
(exception) appassuto+ayaṁ appassutā’yaṁ puriso
{25} (V̆) → (V̄) [occasionally] / __ (C) muni+care evaṁ gāme munī care
khanti+paramaṁ khantī paramaṁ tapo titikkhā
(exception) idha+modati idha modati pecca modati
{26} (V̄) → (V̆) [occasionally] / __ (C) bhovādī+nāma bhovādi nāma so hoti
yathābhāvī+guṇena yathābhāvi guṇena so
(exception) sammā+samādhi sammāsamādhi
{27} o [of so, eso] → a / __ (C) so+gacchaṁ sa gacchaṁ na nivattati
eso+dhammo esa dhammo sanantano
{28} (C) → (CC) / (V̆) __ [in the proper place] idha+pamādo idhappamādo
vi+payutto vippayutto
su+pasanno suppasanno
{29} (CC) of an aspirate → the group’s first or third letter + the aspirate (kkh, ggh …) pa+gharati paggharati
u+ghāṭeti ugghāṭeti
du+ghoso dugghoso
{30} aṁ → ṁ (niggahīta) / __ (C) evaṁ+vutte evaṁ vutte
taṁ+sādhu taṁ sādhū’ti paṭissuṇitvā
{31} ṁ → nasal of the following group [optionally] / __ (C) [grouped] taṇhaṁ+karo taṇhaṅkaro
raṇaṁ+jaho raṇañjaho
saṁ+ṭhito saṇṭhito
jutiṁ+dharo jutindharo
saṁ+mato sammato
{32} ṁ → ñ / __ e, h taṁ+eva taññ’eva
taṁ+hi tañhi tassa
(exception) evaṁ+etaṁ evam’etaṁ abhiññāya
{33} ṁ+y → ññ saṁ+yogo saññogo
saṁ+yato saññato
yaṁ+yad’eva yaññad’eva
{34} ṁ → m or d / __ vowel taṁ+ahaṁ tam’ahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yaṁ+āhu yam’āhu
etaṁ+avoca etad’avoca satthā
{35} ∅ → y, v, m, d, n, t, r, l [as usage requires] yathā+idaṁ yathayidaṁ
ti+aṅgikaṁ tivaṅgikaṁ
garu+essati garumessati
atta+attho attadattho
ito+āyati itonāyati
yasmā+iha yasmātiha
sabbhi+eva sabbhireva
cha+abhiññā chaḷabhiññā
(exception) kenaci+atthakāmena kenaci atthakāmena
{36} a → o [occasionally] / __ (C) para+sataṁ parosataṁ
para+sahassaṁ parosahassaṁ
(exception) passatha+imaṁ etha passath’imaṁ lokaṁ
{37} ∅ → ṁ [occasionally] / vowel __ cakkhu+udapādi cakkhuṁ udapādi
ava+siro avaṁsiro
aṇu+thūlāni aṇuṁthūlāni
{38} ṁ → ∅ [occasionally] / __ vowel tāsaṁ+ahaṁ tāsāhaṁ
vidūnaṁ+aggaṁ vidūnaggaṁ
evaṁ+ahaṁ evāhaṁ
(exception) etaṁ+atthaṁ etam’atthaṁ viditvāna
{39} ṁ → ∅ [occasionally] / __ (C) ariyasaccānaṁ+dassanaṁ ariyasaccāna dassanaṁ
buddhānaṁ+sāsanaṁ buddhāna sāsanaṁ
(exception) maṅgalaṁ+uttamaṁ etaṁ maṅgalam’uttamaṁ
{40} vowel → ∅ [optionally] / ṁ __ kataṁ+iti katan’ti
kiṁ+iti kin’ti
abhinanduṁ+iti abhinandun’ti
(exception) ahaṁ+eva aham’eva nūna bālo
{41} (CC) → (C) after that elision (the conjunct is split) evaṁ+assa evaṁ’sa
pupphaṁ+assā pupphaṁ’sā
(exception) evaṁ+assa evam’assa
{42} ∅ → g [occasionally] / putha __ vowel putha+eva puthag’eva
{43} pā → pa [+ g] / __ eva pā+eva pag’eva
{44} abhi → abbh / __ vowel abhi+akkhānaṁ abbh’akkhānaṁ
abhi+udīritaṁ abbh’udīritaṁ
{45} adhi → ajjh / __ vowel adhi+upagato ajjh’upagato
adhi+okāso ajjh’okāso
{46} abhi, adhi → unchanged [optionally] / __ i or ī abhi+icchitaṁ abhicchitaṁ
adhi+īritaṁ adhīritaṁ
(exception) abhi+īritaṁ abbhīritaṁ
{47} ati → unchanged / __ i or ī (no change to acc) ati+isigaṇo atīsigaṇo
(exception) ati+antaṁ accantaṁ
{48} pati → paṭi [occasionally] pati+aggi paṭaggi
pati+haññati paṭihaññati
(exception) pati+attaṁ paccattaṁ
{49} putha → puthu / __ (C) putha+jano puthujjano
putha+bhūtaṁ puthubhūtaṁ
{50} ava → o [optionally] ava+kāso okāso
ava+naddho onaddho
ava+vadati ovadati
ava+sānaṁ osānaṁ
{51} forms not taught individually → by analogy with the rules stated taṁ+imināpi tad’amināpi
pariyudāhāsi payirudāhāsi
ariyassa ayirassa

Rules {12}–{51} are Kaccāyana’s Sandhikappa: {12}–{22} the vowel sandhi, {23}–{27} vowels kept, lengthened, shortened or changed, {28}–{29} consonants, {30}–{41} the niggahīta (ṁ), {42}–{51} the prefixes and the rest. The “before” column gives the words as they stand apart, the “after” column Kaccāyana’s example as it is found in the texts. The full rules with their vutti and derivations are at https://kaccayana.github.io/kaccayana/1-sandhikappa.